تبلیغات
بوسه ای بر ساغر حافظ2 - توضیح غزل40
 
درباره وبلاگ
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
بوسه ای بر ساغر حافظ2




توضیح غزل(40)

                                                    غلامعلی(امیر)صالحی

گرچه ابتدای غزل با عشق به میخانه و اشتیاق به مستی شروع شده است اما با بکاربردن واژه هایی مانند: می حقیقت – از همه ی دنیا بریدن و ... منظور شاعر ازعشق به جانان ابدی و ازلی بطور کامل محسوس می شود. ابیات این غزل سراسر عرفانی است و اغلب توصیف مستی عشق عرفانی است ، بنابراین غزل عارفانه است. ابیاتی ازاین غزل را عرفا در مباحث مقامات عرفانی آورده اند که درتوضیح خود بیت خواهد آمد. حداقل در یکی از ابیات نیز اقتباس از قرآن مشهود است که در ابیات دیگر این غزل ممکن است اقتباس های دیگر از قرآن هم باشد.

المنة للله که در میکده باز است    

زانرو که مرا بر در او روی نیاز است

وزن غزل: مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل.  یعنی: بحرهزج مثمن اخرب مکفوف مقصور است. ستایش برای خداوند که در میکده عشق بسته نیست برای اینکه من نیازمند میخانه عشق هستم تا می بنوشم و مست شوم. در این توضیح ضمیر او بجای آن فرض شده و ضمیر به میکده بر می گردد. اما از آنجایی که در اصطلاح عرفانی میخانه یعنی عالم لاهوت در این صورت ضمیر او به الله برمی گردد که درمعنی عرفانی ضمیرآن هم بجای او نیست بخصوص که بیت دوم این غزل بوضوح عرفانی است و این بیت با معنی عرفانی یعنی: سپاس برای خداوند برای اینکه درگاه عالم لاهوت برای عاشقان معبود ابدی وازلی بازاست ازآنرو که من هم که عاشق جانان ازلی هستم برای برآمدن نیاز خود به درگاه او رو می آورم.

خمها همه در جوش و خروشند ز مستی    

وآن می که درآنجاست حقیقت نه مجاز است

ظاهر بیت یعنی: خمهایی که پر از می است از شدت مستی می درون خود ، چنان مست شده اند که سر و صدا و جنب و جوش دارند. اما توضیح عرفانی بیت یعنی: وجود عارفانی که از می معرفت سرشارند از شدت سرمستی در جوش و خروشند و باده های وجود ایشان می حقیقت است نه می ظاهری و مجازی. آقای محسن بینا در توضیح می و مستی و مربوط به این بیت در کتاب مقامات معنوی می نویسد:«... می در معنی لغوی شراب انگور و در معنی اصطلاحی شراب طهور است. ولی عارفان ممکن است اعتراض کنند بگویند: مستی از شراب انگور فقط دوسه ساعت است مستی از شراب طهور همیشگی( حافظ می گوید: به هیچ دور نخواهید یافت هشیارش – چنین که حافظ ما مست باده ازل است. عطار می گوید: پیش از این کاندر جهان باغ رز و انگور بود – از شراب لایزالی جان ما مخمور بود) چرا آن لغوی و این اصطلاحی باشد چرا استعمال در آن به حقیقت و در این به مجاز باشد این حقیقت است آن مجاز»

از وی همه مستی و غرور است و تکبر    

وزما همه بیچارگی و عجز و نیازست

وی ضمیر است یعنی او اینجا یعنی معشوق ، جانان. بیت یعنی: آنچه از جانان ظاهر می شود سرمستی و غرور و عظمت است و از ما عجز و بیچارگی و نیاز به درگاه او دیده می شود. و این بیت اقتباسی است به آیه  15سوره فاطر که می فرماید: یا ایهاالناس انتم الفقراء الی الله و الله هوالغنی الحمید. یعنی: ای مردم شما به خداوند نیازمندید و خداوند بی نیاز و ستوده است.

رازی که بر غیر نگفتیم و نگوییم    

بادوست بگوییم که او محرم راز ست

درچاپ سودی بجای غیر خلق آمده است که مناسب تر بنظر می رسد. بیت یعنی: ما رازمان را به مردم نگفته ایم و نمی گوییم اما به دوست می گوییم زیرا دوست محرم راز است.

شرح شکن زلف خم اندر خم جانان  

کوته نتوان کرد که این قصه درازست

تکرار حروف شین و خ زیبایی خاصی به بیت داده است. شاعر در این بیت با آوردن کلمات کوته و دراز آرایه تضاد را بکاربرده است. این بیت بعنوان ضرب المثل هم استفاده می شود و با بیت بعد موقوف المعانی است و دارای آرایه کنایه نیز می باشد. کنایه دارای دو معنای دور و نزدیک است که منظور همان معنی دور است. معنی نزدیک بیت یعنی: توضیح زلف پیچ در پیچ یار را نمی توان کم گفت توضیحش زیاد است. اما معنی دور این بیت که منظور شاعر نیز گفتن همانست یعنی: شرح توضیح عشق پایان یافتنی نیست و تا دنیا دنیاست شرح داستانهای لیلی و مجنون ، محمود و ایاز ، خسرو و شیرین و مولانا و شمس و... بوده و خواهد بود و این قصه عشق را نمی توان پایان داد زیرا داستانش ادامه دارد.

یار دل مجنون و خم طره ی لیلی    

رخساره ی محمود و کف پای ایازست

این بیت دارای آرایه تلمیح است چون به داستانهای لیلی و مجنون و محمود و ایاز اشاره دارد. معنی این بیت بدنبال بیت قبل که گفته بود داستان عشق پایان ندارد ادامه می دهد شرح قصه عشق تو همچنان باقی است مانند شرح طره لیلی که یار دل مجنون و توضیح عشق معنوی سلطان محمود به ایاز است. حافظ در این رابطه در بیتی دیگر می گوید: ماجرای من و معشوق مرا پایان نیست – هرچه آغاز ندارد نپذیرد انجام.

بردوخته ام دیده چو باز از همه عالم    

تا دیده ی من بر رخ زیبای تو بازست

بیت یعنی: همانند پرنده بازچون چشم من رخسار زیبای تو را می بیند دیگر نمی خواهم همه عالم را ببینم. بیت دارای آرایه جناس تام است: باز اول یعنی پرنده باز دوم یعنی مخالف بسته. واین بیت تلمیحی است به شکاری کردن پرنده باز( وقتی می خواهند باز را تربیت کنند که شکاری شود سبدی را روی سرش قرار می دهند تا جایی را نبیند نزدیک شکار که می شوند سبد را بر می دارند تا فقط شکار را ببیند و آنرا شکار کند. بعد از شکار سبد را روی سرش قرار می دهند.) عرفا معنی این بیت را در معانی: محبت ، اعتصام ، انفصال و فقر که چهار مقام از مقامات معنوی عرفانی است مربوط دانسته اند و در توضیح معانی این مقامات این بیت را ذکر نموده اند. در غزل16بیت( نبود نقش دو عالم که رنگ الفت بود – زمانه طرح محبت نه این زمان انداخت) توضیح محبت را از قول خواجه عبدالله انصاری از کتاب منازل السائرین نوشته ام که این بیت با آن توضیحات نیز مربوط می شود. یعنی یکی از علائم عاشق اینست: هرخوبی و محسناتی که بر عاشق نمایش دهند و عرضه نمایند به آنها اهمیت ندهد و نظرش فقط متوجه معشوق است.

در کعبه ی کوی تو هرانکس که بیاید    

از قبله ی ابروی تو در عین نمازست

کعبه ی کوی تو و قبله ی ابروی تو هردو اضافه بیانی است.استاد دکترخلیل خطیب رهبر این بیت را چنین معنی نموده است:« هرعاشقی که به سرای کعبه وار تو فرودآید، ابروی ترا قبله ی خود میشمارد و در برابر آن بنماز می ایستد»

ای مجلسیان سوز دل حافظ مسکین   

ازشمع بپرسید که درسوز و گدازست

ای یاران مجلس درد دل حافظ بینوا رااز شمع بپرسید که در سوز و گداز است زیرا درددل سوخته را سوخته دل داند و بس این بیت اقتباس ازاین بیت سعدی نیز هست( هیچکس را برمن از یاران مجلس دل نسوخت – شمع را بینم که اشکش می رود بر روی زرد).َ

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


چهارشنبه 20 خرداد 1394 :: نویسنده : غلامعلی(امیر) صالحی
نظرات ()
پنجشنبه 16 شهریور 1396 09:54 ق.ظ
I love your blog.. very nice colors & theme. Did you make this
website yourself or did you hire someone to do it for you?

Plz reply as I'm looking to design my own blog and would like to know
where u got this from. appreciate it
غلامعلی(امیر) صالحی
دوشنبه 16 مرداد 1396 04:01 ق.ظ
Hey very interesting blog!
غلامعلی(امیر) صالحی
یکشنبه 15 مرداد 1396 03:43 ب.ظ
I got this web page from my friend who shared with me on the topic of this website and at the moment this time I am
visiting this web page and reading very informative content at this time.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر